نوای دل

درسته كه مدت زيادي از اين مصاحبه با استاد مي گذرد اما دوست دارم كسايي كه تا حالا اين مصاحبه رو نخوندن نظر استاد رو بدونن.
 

محمد رضا شجريان كه تاكنون آثار به ياد ماندني بسياري را بر جاي گذاشته و كنسرت هاي متعددي را در ايران و خارج از كشور به روي صحنه برده است ، اخيرا ( به گفته خودش ) انگيزه اي براي خواندن ندارد .او در حال حاضر با شروع پروژه باغ هنر بم تمام زمان و نيروي خود را صرف ساخت و ادامه اين پروژه كرده و از تمام مردم و هنرمندان براي ادامه راه ياري مي خواهد ؛ در جريان سفر اخير استاد به بم ، با اين هنرمند فرهيخته در خصوص جريان موسيقي در كشور به گفت وگو پرداخته ايم ؛ گزيده‌‏اي از اين گفت و گو در پي مي آيد.

- با توجه به اين كه هم اكنون اساتيد آوازشناس در ايران انگشت شمار هستند ، به نظر شما سرنوشت اين حوزه از موسيقي ايراني چه خواهد شد و براي بالندگي آن چه بايد كرد؟

هنر ما و اصالت آواز و موسيقي ما در بداهه خواني و بداهه نوازي است ؛ يعني تمام اعتبار ما در اين بداهه ( خلاقيت لحظه اي ) خلاصه مي‌‏شود ؛ هنرمندي كه مي خواهد ، بداهه نواز و بداهه خوان باشد ، بايد كلاس رفته و رديف بداند و در آن واحد آهنگسازي كند و كار ارائه دهد كه اين كار سختي است و ممارست زياد مي طلبد ؛ اگر ما بتوانيم كاري كنيم كه جوان ها تشويق به پي گيري آواز شوند و رديف ، شيوه و بداهه پردازي را بياموزند ، در واقع شخصيت موسيقي ايراني كه همان بداهه خواني و بداهه نوازي است ، حفظ مي شود ؛ اما متاسفانه امروزه تكنولوژي در همه دنيا كاري كرده كه زياد به اصالت ها توجهي نمي شود و كاروان تكنولوژي همه را به دنبال خود مي كشاند ؛ كساني كه دست اندركار مسائل فرهنگي هستند بايد به اين نكته توجه داشته باشند كه تكنولوژي مستهلكشان نكند و بتوانند ، اصالت ها را حفظ كنند.
- مراكز موسيقي كشور از جمله انجمن موسيقي ، خانه موسيقي و يا مركز موسيقي ، تا چه اندازه بر موسيقي تاثيرگذار بوده اند ؟

هنوز كه هيج تاثيري نگذاشته اند و بايد در دراز مدت شاهد تاثيرات آن ها بود ؛ چون ممكن است ، اصولا برنامه هايشان براي رفاه هنرمندان و يا پشتيباني از آن ها تنظيم شده باشد ؛ اما ما تاكنون تاثير اين نهادها را بر خود موسيقي نديده ايم ؛ البته نااميد هم نيستم و كمي بايد صبر داشت تا تاثيرات آن ها را ببنيم.
- از نظر آسيب شناسي ، موسيقي امروز ما با چه مشكلاتي رو به رو است ؟
توليد آهنگ هاي زودگذر و لحظه اي ، خود به موسيقي ما آسيب مي رساند و اگر در زمينه گسترش دانش و تجربه موسيقي پي‌‏گيرتر باشيم ، بهتر از اين است كه موسيقي لحظه اي داشته باشيم ؛ ضمن آن كه در خصوص موسيقي پاپ مي توان گفت كه اين موسيقي نسبت و ربطي به موسيقي ما ندارد ، اما به هرحال عده‌‏اي به آن عادت كرده و عده اي از جوان ها هم دنبال آن هستند ؛ ولي اين موسيقي هميشه نمي تواند ، جوابگوي نيازهاي عاطفي و روحيه جامعه باشد ؛ به هرحال بخشي از موسيقي اصيل ما ، آن نوع موسيقي است كه بتوان از طريق آن به دوران هاي گذشته و زنده كردن خاطرات سفر كرد ؛ موسيقي كه هنرمندان ديگر رشته‌‏ها نيز در كنارش به هنرخود بپردازند.
- شما به عنوان يكي از اساتيد بزرگ موسيقي ايران كه در ايران و خارج از كشور ، فعاليت هاي هنري زيادي انجام داده ايد ، به نظرتان براي اين كه يك رسانه در پيشرفت موسيقي تاثير گذار باشد ، آن هم رسانه ‌‏اي مثل صدا و سيما ، چه اقدامات اساسي بايد انجام شود ؟
مهمترين بخش آموزشي كشور ، راديو تلويزيون است ؛ اين رسانه‌‏ها حتي از دانشگاه و مدرسه تاثير بيشتري در امور هنري و تربيتي دارند ؛ چون در تمام خانه ها هستند و خانواده ها هم مدام جلوي تلويزيون حاضرند و اين رسانه بيشتر از محيط مدرسه و دانشگاه با مردم ارتباط دارد ؛ راديو و تلويزيون در همه جاي دنيا حساس ترين بخش آموزشي مملكت را عهده دار است ؛ حساس‌‏ترين بخش‌‏هاي اقتصادي و سياسي و به طور كلي تمامي مسائل در اختيار راديو و تلويزيون است . پس اين رسانه‌‏ها در مورد مقولاتي چون هنر بايد خيلي دقت كنند و نمي شود كه هر چه به دستشان رسيد ، پخش شود ؛ بلكه بايد با برنامه ريزي و انتخاب موسيقي درست ، در زمان و مكان مناسب اقدام به پخش آن كنند ؛ اما در حال حاضر ، متاسفانه برنامه هاي موسيقي را مثل پوشال در لابه لاي برنامه هاي راديو وتلويزيون جاي مي دهند كه اين كار زشت و توهين آميز است و همه چيز را خراب مي كند ؛ از قبل از انقلاب تاكنون ، هنوز هيچ كدام از رسانه‌‏هاي مذكور ، آن طور كه بايد حرمتي براي هنر قائل نيستند و توجهي به كاربرد هنر در جامعه و روحيه مردم ندارند ؛ راديو و تلويزيون بايد همه نوع موسيقي خوب دنيا را پخش كنند تا مردم با موسيقي هاي خوب دنيا آشنا شوند ؛ اما متاسفانه امروزه ، يك خواننده مد روز مي شود و از صبح تا شب صدايش را از تمام رسانه هاي گوناگون پخش مي‌‏كنند كه اين كار درستي نيست

- با توجه به اين كه به موسيقي كودك توجه چنداني نمي شود ، صدا و سيما چه نقشي را مي‌‏تواند ، در اين زمينه ايفا كند؟

مهمترين بخش آموزش موسيقي ، موسيقي كودكان است كه متاسفانه الان چنين چيزي را نداريم و بايستي توجه زيادي به آن شود ؛ ضمن آن كه براي يك كودك نمي شود ، موسيقي" شجريان" گذاشت ! البته درصد كمي از بچه ها هستند كه توجه دارند ؛ اما شايد 98 درصد بچه
ها ، موسيقي كودكانه خودشان را مي خواهند ؛ صدا و سيما بايد موسيقي را براي سنين مختلف ، در ساعات مختلف و مطابق با ديدگاه هاي مختلف پخش كند.
- آيا در آينده مايل به اجراي اركسترال همانند كنسرت" چهلستون " كه با اركستر ملي به رهبري" فرهاد فخر الديني" انجام داديد ، هستيد و يا اين كه با همين گروه كوچك كار مي‌‏كنيد ؟

اين طور نيست كه تنها با اين گروه كار كنم ؛ بلكه با گروه هاي ديگر و اركسترهاي بزرگ هم كار خواهم كرد ؛ ضمن آن كه در خارج از ايران ، بهترين شكل ارائه موسيقي ، اجرا با گروه هايي باتعداد نوازنده هاي كم است واجرا با گروه هاي 12-10 نفره كاربرد چنداني ندارد ؛ البته اين قضيه در مورد اجرا ، براي خارجي‌‏ها صدق مي كند ؛ چون در خارج از ايران اركسترهاي بزرگي هستند كه آثاري قوي ارائه مي دهند ، در صورتي كه اركسترهاي ما در مقابل آن‌‏ها خيلي ابتدايي عمل مي‌‏كنند ؛ البته در اين سالياني كه در ايران و خارج از كشور ، كنسرت هاي متعددي برگزار كرده ام ، به اين نتيجه رسيده ام كه اجراي دو نوازنده قدر كه با هم همنوازي مي كنند ، براي خارجي ها ، دلنشين‌‏تر و جالب‌‏تر است . اما اگر بخواهم در ايران كنسرت دهم يا چند نوازنده به گروه خودمان اضافه مي‌‏كنم و يا با اركستر بزرگ كار مي‌‏كنم و در اين زمينه هيچ محدوديتي قايل نيستم.
- آلبوم" جام تهي" كه شامل تعدادي از آثار قديمي است ، آخرين اثر منشر شده شما است ؛ آيا آلبوم جديدي در دست انتشار داريد ؟
حدود 8 سال است كه تعدادي اثر آماده كرده‌‏ام ، ولي خودم هنوز حوصله نمي كنم كه آواز بخوانم ، يك مقدار بايد روحيه و انگيزه پيدا كنم ، ضمن آن كه در حال حاضر خواندن برايم سخت شده و هر چه" استارت " مي زنم ، روشن نمي شوم.

الف: دوران پيش از اسلام

ب: دوران بعد از سلام

در بررسي دوره پيش از اسلام منابع معتبر ما كه همان حجاري ها و مجسمه ها و نقوش روي ظروف بدست آمده مي باشد كه از 1500 قبل از ميلاد مسيح آغاز مي شود. از مجسمه هاي بدست آمده در حيطه قلمرو ايران باستان كه در شوش بدست آمده، سازي شبيه تنبور امروزي مشاهده مي شود كه نمايانگر يك ساز ملوديك در آن زمانها است. درحجاريهاي طاق بستان گروه نوازندگان چنگ نواز و سازهاي بادي نيز مشاهده مي شود. بيشتر اطلاعات ما از دوران پيش از اسلام ايران زمين محدود به كتب تاريخي و اشعار سده هاي اول دوران اسلامي است. در هر حال ما اطلاعي از موسيقي كاربردي و نحوه اجراي دقيق موسيقي در آن دوران نداريم. اما در دوره بعد ازفتح ايران توسط اعراب تا آخر دوره خلفاي راشدين كه در سده اول حكومت اسلامي حكمراني مي كرده اند (از سال يازده تا چهل و يك هجري قمري) انواع موسيقي ممنوع بود. با به روي كار آمدن بني اميه حدودا موسيقي آزادي بيشتري پيدا كرد و از اين دوران تا دوران خلفاي عباسي دوره اوج شكوفايي موسيقي نظري و عملي ايران و اسلام است كه در اين دوران كساني چون فارابي، ابن سينا، خواجه نصيرالدين طوسي، ابن زيله، صفي الدين ارموي، عبدالقادر مراغي، و افراد بيشمار ديگري در موسيقي عملي و نظري ظهور كردن كه كتب و رساله هاي آنها در موسيقي موجود است. در هر حال با ظهور تشيع در ايران و به روي كار آمدن شاهان صفوي موسيقي در ايران رنگ و بوي ديگري به خود گرفت و از موسيقي كه در دوران اسلامي كاربرد داشت جدا شد و رنگ ايراني اين موسيقي بيشتر شد تا در دوره قاجاريه اين روند به اوج كمال خود رسيد و سيستم ديگري كه بنام دستگاه در دوره صفويه ظهور كرده بود، كامل شد و توسط نوارندگان چيره دست آن زمان به صورت شفاهي به شاگردان سازهايي از قبيل تار، سه تار، كمانچه، ني و سنتور انتقال پيدا كرد و در همين دوران قاجاريه بود كه خط نت امروزي به ايران راه يافت و سنت شفاهي اساتيد موسيقي ايران كه بنام رديف است به .خط نت در آمد

در ارديبهشت ماه سال 1290 خورشيدي در تهران خيابان زرگنده ( قلهك ) ؛ در خانواده يي متدين و صاحب جاه ، به دنيا آمد . پدرش كريم خان بنان الدوله نوري و مادرش دختر شاهزاده محمد تقي ميرزا ركني  ركن الدوله برادر ناصر الدينشاه يا پسر محمد شاه قاجار بود . از شش سالگي بنا به درخواست و توصيه استاد ني داود به خوانندگي و نوازندگي ارگ و پيانو پرداخت و در اين راه از راهنمايي هاي مادرش كه پيانو را بسيار خوب مي نواخت بهره ها گرفت ، اولين استاد او پدرش بود و دومين استاد ، مرحوم ميرزا طاهر ضياء ذاكرين رثايي و سومين استادش مرحوم ناصر سيف بوده اند .

بنان در سال 1321 خوانندگي در راديو را آغاز كرد ، در آن زمان ، شادروان روح اله خالقي مسئوليت موسيقي راد يو را بر عهده داشت ، روزي كه بنان با عبدالعلي وزيري جهت امتحان به راديو مي رود در دفتر روح اله خالقي ، ابوالحسن صبا هم نشسته بوده ، از بنان مي خواهند كه براي ايشان قطعه يي بخواند و او (( در آمد سه گاه )) را آغاز مي كند و صبا هم با ويولون او را همراهي مي كند. هنوز (( در آمد )) تمام نشده بود كه خالقي به صبا مي گويد : (( شما نواختن ويولون را قطع كنيد )) و به بنان اشاره مي كند (( گوشه حصار را بخواند و بنان بدون اندك مكثي ، با چنان مهارت و استادي (( در آمد حصار )) را مي خواند و به (( سه گاه )) فرود مي آيد كه روح اله خالقي بي اختيار برخاسته و او را در آغوش گرفته و مي بوسد و آينده وي را در هنر آواز درخشان پيش بيني مي كند .

 صداي بنان ، بسيار لطيف و شيرين ، زيبا و خوش آهنگ است ، كوتاه مي خواند ولي در همين كوتاهي ، ذوق و هنر بسيار نهفته است ، غلت ها و تحريرهاي او چون رشته مرواريد غلطاني ، به هم پيوسته و مانند آب روان است . من از صداي او مسحور مي شوم ، لذتي بي پايان مي برم كه فوق آن متصور نيست ، تصور نمي كنم خواننده يي به ذوق و لطف و استعداد بنان در قديم داشته باشيم ، و به اين زودي ها هم پيدا كنيم ... بنان در موسيقي ما از گوهر گرانبها هم گرانبها تر است

از سال 1321 صداي غلام حسين بنان ، همراه با همكاري عده يي از هنرمندان ديگر از راديو تهران به گوش مردم ايران رسيد و ديري نگذشت كه نام بنان زبانزد همه شد و شيفتگان فراواني در سراسر كشور پيدا كرد . خالقي او را در اركستر انجمن موسيقي شركت داد و با اركستر شماره يك نيز همكاري را شروع كرد و از بدو شروع برنامه هميشه جاويد (( گلهاي جاويدان )) بنا به دعوت استاد ارجمند داود پيرنيا همكاري داشت . بنان در طول فعاليت هنري خود ، حدود 450 آهنگ را اجرا كرد و آنچه كه امتياز مسلم صداي او را پديد مي آورد ، زير و بم ها و تحريرات صداي او است كه مخصوص به خودش مي باشد بنان نه تنها در آواز قديمي و كلاسيك ايران استاد بود ، بلكه در نغمات جديد و مدرن ايران نيز تسلط كامل داشت . تصنيف زيبا و روح پرور  الهه ناز  او بهترين معرف اين ادعا مي باشد .

غلامحسين بنان به سال 1315 خورشيدي به سمت بايگان در اداره كل كشاورزي استخدام شد و بعد از چندي به شركت ايران بار كه مركز آن در اهواز بود منتقل گشت . پس از چند سال به معاونت آن اداره منصوب گرديد . در سال 1321 به تهران آمد و بنا به پيشنهاد مرحوم فرخ كه وزير خواربار بود ، به سمت منشي مخصوص وزير به كار پرداخت . بهد از تغيير كابينه ، به اداره كل غله و نان منتقل شد و چندي كفالت اداره دفتر و كارگزيني و مدتي هم مسئوليت تحويل كوپن نان تهران را برعهده داشت . در سال 1332 به پيشنهاد شادروان خالقي به اداره كل هنرهاي زيباي كشور منتقل شد و به استاد آواز هنرستان موسيقي ملي به كار مشغول گرديد و در سال 1334 رئيس شوراي موسيقي راديو شد .غلامحسين بنان از ابتدا در برنامه هاي گلهاي جاويدان و گلهاي رنگارنگ و برگ سبز شركت داشته كه ره آورد اين همكاري ها از اين قرار مي باشد :

گلهاي جاويدان بدون شماره در (( شور ))  ، گلهاي جاويدان بدون شماره در  سه گاه  ، گلهاي جاويدان بدون شماره در (( همايون )) با سنتور رضا ورزنده ، گلهاي جاويدان شماره 92 در (( بيات ترك و ابو عطا )) ، گلهاي جاويدان شماره 93 در (( شور )) با ويولون استاد مهدي خالدي ، گلهاي جاويدان شماره 98 در (( ابو عطا )) با تار لطف اله مجد ، گلهاي جاويدان شماره 118 در (( ماهور )) با ويولون استاد علي تجويدي و سنتور رضا ورزنده ، گلهاي جاويدان 118مكرر در (( ابو عطا )) با ويولون استاد مهدي خالدي ، گلهاي جاويدان 124 در (( بيات ترك )) ، گلهاي جاويدان شماره 128 در((شوشتري))،گلهاي جاويدان شماره 129 ، گلهاي جاويدان 130 ، گلهاي جاويدان 131 در (( سه گاه ))، گلهاي جاويدان شماره 132 در (( دشتي )) ، گلهاي جاويدان شماره 136 ، گلهاي جاويدان شماره 137 در (( چهار گاه )) با پيانو استاد مرتضي محجوبي و استاد علي تجويدي ، گلهاي جاويدان شماره 138 ، گلهاي جاويدان شماره 139 در (( سه گاه )) با استاد جليل شهناز ، گلهاي جاويدان شماره 143 در (( شور )) ، گلهاي جاويدان شماره 145 در (( شور )) با سنتور رضا ورزنده ، گلهاي رنگارنگ شماره 103 در (( دشتي )) ، گلهاي رنگارنگ شماره 109 در سه گاه )) ، گلهاي رنگارنگ شماره 126 در (( دشتي )) ، گلهاي رنگارنگ شماره 134 در  افشاري ، گلهاي رنگارنگ شماره 136 در (( سه گاه ))، گلهاي رنگارنگ شماره 140 الف در (( افشاري )) ، گلهاي رنگارنگ شماره 140 ب در  افشاري ، گلهاي رنگارنگ شماره ب مكرر ، گلهاي رنگارنگ شماره 149 در (( دشتي )) گلهاي رنگارنگ شماره 171 در (( شور )) ، گلهاي رنگارنگ شماره 172 در (( شور ، گلهاي رنگارنگ شماره 174 در (( سه گاه )) ، گلهاي رنگارنگ شماره 176 در (( دشتي )) ، گلهاي رنگارنگ شماره 190 در (( سه گاه )) ، گلهاي رنگارنگ شماره 201 در (( ابو عطا )) ، گلهاي رنگارنگ شماره 205 در (( افشاري )) ، گلهاي رنگارنگ شماره 210 در (( بو سيلك )) ، گلهاي رنگارنگ 210 ب مكرر در (( بوسيلك ))، گلهاي رنگارنگ 211 در (( سه گاه )) ، گلهاي رنگارنگ شماره 228 در (( افشاري )) ، گلهاي رنگارنگ شماره 330در (( دشتي ))، گلهاي رنگارنگ شماره 232 در (( دشتي )) ، گلهاي رنگارنگ شماره 234 در (( دشتي و ماهور )) ، گلهاي رنگارنگ شماره 237 در (( ماهور )) ، گلهاي رنگارنگ شماره 242 در (( شور )) ، گلهاي رنگارنگ شماره 245 درهمايون )) ، گلهاي رنگارنگ شماره 249 در (( شور )) ، گلهاي رنگارنگ شماره 250 در (( دشتي )) ، گلهاي رنگارنگ بختياري ( محلي ) ، شماره 251 ، گلهاي رنگارنگ شماره 252 در همايون )) ، گلهاي رنگارنگ شماره 254 در (( اصفهان )) ، گلهاي رنگارنگ شماره 256 در (( شور )) ، گلهاي رنگارنگ شماره 257 در (( ماهور )) گلهاي رنگارنگ شماره 265 در (( اصفهان )) ، برگ سبز شماره 27 در (( سه گاه )) ، برگ سبز شماره 31در (( افشاري )) ، برگ سبز شماره ‌ 46 در (( سه گاه )) ، برگ سبز شماره 63 در (( اصفهان )) ، برگ سبز شماره 83 در (( سه گاه )) ، برگ سبز شماره 107 در
 اصفهان ، برگ سبز شماره 145 در (( همايون )) و برنامه هاي متعدد و گوناگون ديگري كه از اين خواننده بزرگ و هنرمند به يادگار مانده است .

برنامه هاي متعدد و گوناگون ديگري كه از اين خواننده بزرگ و هنرمند به يادگار مانده است .

غلامحسين بنان مدتها بود كه به ناراحتي جهاز هاضمه مبتلا شده بود از طرف ديگر حنجره اش نيز آمادگي بيان نياز هاي درونيش را نداشت و به همين دليل اندك اندك از خواندن اجتناب ورزيد و از صحنه هنر كناره كشيد و ديگر حدود بيست سال آخر عمر را تقريبا فعاليت چشم گيري نداشت و روز به روز ناراحتي جهاز هاضمه او را بيشتر رنجور مي كرد و متاسفانه كوشش هاي پزشكان و خاصه مراقبت ها و از خود گذشتگي هاي پري بنان همسر وفادار و مهربانش هم موثر نيفتاد و سرانجام در ساعت 7 بعد از ظهر پنجشنبه هشتم اسفند ماه 1364 خورشيدي در بيمارستان ايرانمهر قلهك جهان را بدرود گفت . روانش شاد باد

اين وبلاگ جديد منه. من خودم عاشق موسيقي سنتي ام .دوست داشتم يه اطلاعاتي هم   به كسايي كه اين نوع موسيقي رو مي پسندن داده باشم براهمينم اين وبلاگ روطراحي كردم .اميدوارم مطالب خوبي توش پيدا كنيد!