مصاحبه با استاد محمد رضا شجريان
درسته كه مدت زيادي از اين مصاحبه با استاد مي گذرد اما دوست دارم كسايي كه تا حالا اين مصاحبه رو نخوندن نظر استاد رو بدونن.
محمد رضا شجريان كه تاكنون آثار به ياد ماندني بسياري را بر جاي گذاشته و كنسرت هاي متعددي را در ايران و خارج از كشور به روي صحنه برده است ، اخيرا ( به گفته خودش ) انگيزه اي براي خواندن ندارد .او در حال حاضر با شروع پروژه باغ هنر بم تمام زمان و نيروي خود را صرف ساخت و ادامه اين پروژه كرده و از تمام مردم و هنرمندان براي ادامه راه ياري مي خواهد ؛ در جريان سفر اخير استاد به بم ، با اين هنرمند فرهيخته در خصوص جريان موسيقي در كشور به گفت وگو پرداخته ايم ؛ گزيدهاي از اين گفت و گو در پي مي آيد.
- با توجه به اين كه هم اكنون اساتيد آوازشناس در ايران انگشت شمار هستند ، به نظر شما سرنوشت اين حوزه از موسيقي ايراني چه خواهد شد و براي بالندگي آن چه بايد كرد؟
هنر ما و اصالت آواز و موسيقي ما در بداهه خواني و بداهه نوازي است ؛ يعني تمام اعتبار ما در اين بداهه ( خلاقيت لحظه اي ) خلاصه ميشود ؛ هنرمندي كه مي خواهد ، بداهه نواز و بداهه خوان باشد ، بايد كلاس رفته و رديف بداند و در آن واحد آهنگسازي كند و كار ارائه دهد كه اين كار سختي است و ممارست زياد مي طلبد ؛ اگر ما بتوانيم كاري كنيم كه جوان ها تشويق به پي گيري آواز شوند و رديف ، شيوه و بداهه پردازي را بياموزند ، در واقع شخصيت موسيقي ايراني كه همان بداهه خواني و بداهه نوازي است ، حفظ مي شود ؛ اما متاسفانه امروزه تكنولوژي در همه دنيا كاري كرده كه زياد به اصالت ها توجهي نمي شود و كاروان تكنولوژي همه را به دنبال خود مي كشاند ؛ كساني كه دست اندركار مسائل فرهنگي هستند بايد به اين نكته توجه داشته باشند كه تكنولوژي مستهلكشان نكند و بتوانند ، اصالت ها را حفظ كنند.
- مراكز موسيقي كشور از جمله انجمن موسيقي ، خانه موسيقي و يا مركز موسيقي ، تا چه اندازه بر موسيقي تاثيرگذار بوده اند ؟
هنوز كه هيج تاثيري نگذاشته اند و بايد در دراز مدت شاهد تاثيرات آن ها بود ؛ چون ممكن است ، اصولا برنامه هايشان براي رفاه هنرمندان و يا پشتيباني از آن ها تنظيم شده باشد ؛ اما ما تاكنون تاثير اين نهادها را بر خود موسيقي نديده ايم ؛ البته نااميد هم نيستم و كمي بايد صبر داشت تا تاثيرات آن ها را ببنيم.
- از نظر آسيب شناسي ، موسيقي امروز ما با چه مشكلاتي رو به رو است ؟
توليد آهنگ هاي زودگذر و لحظه اي ، خود به موسيقي ما آسيب مي رساند و اگر در زمينه گسترش دانش و تجربه موسيقي پيگيرتر باشيم ، بهتر از اين است كه موسيقي لحظه اي داشته باشيم ؛ ضمن آن كه در خصوص موسيقي پاپ مي توان گفت كه اين موسيقي نسبت و ربطي به موسيقي ما ندارد ، اما به هرحال عدهاي به آن عادت كرده و عده اي از جوان ها هم دنبال آن هستند ؛ ولي اين موسيقي هميشه نمي تواند ، جوابگوي نيازهاي عاطفي و روحيه جامعه باشد ؛ به هرحال بخشي از موسيقي اصيل ما ، آن نوع موسيقي است كه بتوان از طريق آن به دوران هاي گذشته و زنده كردن خاطرات سفر كرد ؛ موسيقي كه هنرمندان ديگر رشتهها نيز در كنارش به هنرخود بپردازند.
- شما به عنوان يكي از اساتيد بزرگ موسيقي ايران كه در ايران و خارج از كشور ، فعاليت هاي هنري زيادي انجام داده ايد ، به نظرتان براي اين كه يك رسانه در پيشرفت موسيقي تاثير گذار باشد ، آن هم رسانه اي مثل صدا و سيما ، چه اقدامات اساسي بايد انجام شود ؟
مهمترين بخش آموزشي كشور ، راديو تلويزيون است ؛ اين رسانهها حتي از دانشگاه و مدرسه تاثير بيشتري در امور هنري و تربيتي دارند ؛ چون در تمام خانه ها هستند و خانواده ها هم مدام جلوي تلويزيون حاضرند و اين رسانه بيشتر از محيط مدرسه و دانشگاه با مردم ارتباط دارد ؛ راديو و تلويزيون در همه جاي دنيا حساس ترين بخش آموزشي مملكت را عهده دار است ؛ حساسترين بخشهاي اقتصادي و سياسي و به طور كلي تمامي مسائل در اختيار راديو و تلويزيون است . پس اين رسانهها در مورد مقولاتي چون هنر بايد خيلي دقت كنند و نمي شود كه هر چه به دستشان رسيد ، پخش شود ؛ بلكه بايد با برنامه ريزي و انتخاب موسيقي درست ، در زمان و مكان مناسب اقدام به پخش آن كنند ؛ اما در حال حاضر ، متاسفانه برنامه هاي موسيقي را مثل پوشال در لابه لاي برنامه هاي راديو وتلويزيون جاي مي دهند كه اين كار زشت و توهين آميز است و همه چيز را خراب مي كند ؛ از قبل از انقلاب تاكنون ، هنوز هيچ كدام از رسانههاي مذكور ، آن طور كه بايد حرمتي براي هنر قائل نيستند و توجهي به كاربرد هنر در جامعه و روحيه مردم ندارند ؛ راديو و تلويزيون بايد همه نوع موسيقي خوب دنيا را پخش كنند تا مردم با موسيقي هاي خوب دنيا آشنا شوند ؛ اما متاسفانه امروزه ، يك خواننده مد روز مي شود و از صبح تا شب صدايش را از تمام رسانه هاي گوناگون پخش ميكنند كه اين كار درستي نيست
- با توجه به اين كه به موسيقي كودك توجه چنداني نمي شود ، صدا و سيما چه نقشي را ميتواند ، در اين زمينه ايفا كند؟
مهمترين بخش آموزش موسيقي ، موسيقي كودكان است كه متاسفانه الان چنين چيزي را نداريم و بايستي توجه زيادي به آن شود ؛ ضمن آن كه براي يك كودك نمي شود ، موسيقي" شجريان" گذاشت ! البته درصد كمي از بچه ها هستند كه توجه دارند ؛ اما شايد 98 درصد بچه
ها ، موسيقي كودكانه خودشان را مي خواهند ؛ صدا و سيما بايد موسيقي را براي سنين مختلف ، در ساعات مختلف و مطابق با ديدگاه هاي مختلف پخش كند.
- آيا در آينده مايل به اجراي اركسترال همانند كنسرت" چهلستون " كه با اركستر ملي به رهبري" فرهاد فخر الديني" انجام داديد ، هستيد و يا اين كه با همين گروه كوچك كار ميكنيد ؟
اين طور نيست كه تنها با اين گروه كار كنم ؛ بلكه با گروه هاي ديگر و اركسترهاي بزرگ هم كار خواهم كرد ؛ ضمن آن كه در خارج از ايران ، بهترين شكل ارائه موسيقي ، اجرا با گروه هايي باتعداد نوازنده هاي كم است واجرا با گروه هاي 12-10 نفره كاربرد چنداني ندارد ؛ البته اين قضيه در مورد اجرا ، براي خارجيها صدق مي كند ؛ چون در خارج از ايران اركسترهاي بزرگي هستند كه آثاري قوي ارائه مي دهند ، در صورتي كه اركسترهاي ما در مقابل آنها خيلي ابتدايي عمل ميكنند ؛ البته در اين سالياني كه در ايران و خارج از كشور ، كنسرت هاي متعددي برگزار كرده ام ، به اين نتيجه رسيده ام كه اجراي دو نوازنده قدر كه با هم همنوازي مي كنند ، براي خارجي ها ، دلنشينتر و جالبتر است . اما اگر بخواهم در ايران كنسرت دهم يا چند نوازنده به گروه خودمان اضافه ميكنم و يا با اركستر بزرگ كار ميكنم و در اين زمينه هيچ محدوديتي قايل نيستم.
- آلبوم" جام تهي" كه شامل تعدادي از آثار قديمي است ، آخرين اثر منشر شده شما است ؛ آيا آلبوم جديدي در دست انتشار داريد ؟
حدود 8 سال است كه تعدادي اثر آماده كردهام ، ولي خودم هنوز حوصله نمي كنم كه آواز بخوانم ، يك مقدار بايد روحيه و انگيزه پيدا كنم ، ضمن آن كه در حال حاضر خواندن برايم سخت شده و هر چه" استارت " مي زنم ، روشن نمي شوم.
