نوای دل

      سه تار  شکل ظاهري آن مانند تار است، با اين تفاوت که شکم آن يک قسمتي، گلابي شکل و کوچکتر است، سطح رويي کاسه سه تار نيز چوبي است، سه تار امروزي چهار سيم است.

  خرک سه تار کوچکتر از خرک تار بوده، و دسته آن نيز از دسته تار نازکتر است، سه تار فاقد جعبه گوشي است و گوشي هاي چهارگانه آن دو عدد در سطح جلويي انتهاي دسته(سرساز) و دوتاي ديگر در سطح جانبي چپ ( در هنگام نواختن در سطح بالايي) کارگذاشته شده اند.

  سه تار با ناخن انگشت اشاره ( و گاه توام با ناخن انگشت وسطاي)دست راست نواخته مي شود. به عبارت ديگر مضراب سه تار در واقع ناخن انگشتان نوازنده است و به همين دليل و به علل اکوستيکي ديگر، صداي اين ساز ضعيف بوده براي تکنوازي در جلوي جمعيت يا همنوازي در ارکستر مناسب نيست.

  چنين به نظر مي رسد که سه تار در قديم، سازي محلي بوده و آن زمان سه سيم داشته  است ( کلمه سه تار دلالت بر همين نکته مي کند) ولي بعدها شهري شده و سيمي بر آن  افزوده اند.

به روايت از ابوالحسن صبا نقل مي کنند که سيم چهارم سه تار را درويشي سه تار نواز به نام مشتاق عليشاه به آن ساز افزوده است و نوازندگان قديمي اين سيم را به نام مشتاقمي شناسند.

   سه تار در حال حاضر داراي 4 سيم است. سيم اول سفيد است و حاد ناميده مي شود، موسوم به سيم دو و جنس آن از فولاد است . سيم دوم زرد و به نام سيم سل است ، سيم سوم موسوم به سيم زير که با سيم سفيد بسته مي شود . سيم چهارم زرد و زنگ يا مشتاق ناميده مي شود و جنس آن از فولاد است .  اين سيم را ميرزا محمد تربتي  خراساني  ملقب  به  مشتاق علياضافه کرده است و به همين دليل اين سيم را مشتاق مي نامند.سيم چهارم مانند سيم دوم زرد ولي اندکي ضخيم تر است .

   معمولا براي کوک سه تار، سيم اول دو، سيم دوم سل و سيم سوم دو، کوک مي شود.

  روي کاسه صوتي سه تار از چوب پوشيده شده است و براي انعکاس صوت سوراخ هايي روي آن به وجود مي آورند.